• Wolę działania na rzecz poprawy funkcjonowania unijnej gospodarki i poprawy jej konkurencyjności zostały wyrażone przez Komisję Europejską w programie "made in EU".
• Niemcy i Francja od dłuższego czasu korzystają z przepisów, które w pośredni sposób promują rodzimy biznes - tworząc otoczenie, w którym zyskuje on przewagę.
• Local content to także tworzenie warunków dla inwestycji budujących lokalne łańcuchy dostaw i wartości. Przykładem takiego działania jest, wolna od unijnych ograniczeń, Wielka Brytania.

Przemiany gospodarcze, jakie zachodzą na świecie i deglobalizacja w światowym handlu powodują, że Europa stara się budować swoją odporność w oparciu o własne łańcuchy dostaw.

Obecnie głównym wyzwaniem dla Unii Europejskiej jest polityka handlowa największych mocarstw, które stosują często dumpingowe praktyki, które sprawiają, że ich towary są bardziej konkurencyjne.

Unia Europejska, podobnie jak państwa członkowskie, chce zwiększyć udział rodzimego komponentu w inwestycjach i łańcuchach dostaw. W tym obszarze mogą pojawić się pewne wątpliwości, jeśli ujmujemy local content w wymiarze narodowym. Kraje członkowskie działają bowiem na wspólnym rynku europejskim, gdzie warunki konkurowania powinny pozostać równe dla wszystkich jego uczestników.

Jednak na poziomie Unii Europejskiej, idąc z nurtem globalnego trendu, dostrzeżono już konieczność ochrony własnych inwestycji i produkcji przed pozaunijną konkurencją. Wola działania na rzecz poprawy funkcjonowania wspólnotowej gospodarki i poprawy jej konkurencyjności zostały wyrażone przez Komisję Europejską w programie "made in EU".

Ten strategiczny projekt ma zwiększyć możliwości konkurowania europejskich firm w strategicznych sektorach takich jak motoryzacja, zielone technologie czy stal. Zaproponowany na początku marca akt o przyspieszeniu przemysłowym (Industrial Accelerator Act - IAA) ma pomóc wzmocnić przemysł unijny w obliczu konkurencji ze strony Chin.

Plany te były od miesięcy wstrzymywane na skutek sporów i krytyki m.in. ze strony Niemiec. Niektórzy uważają propozycje za nadmiernie protekcjonistyczne. Nowy pakiet ma na celu zwiększenie udziału przemysłu wytwórczego w PKB UE do 20 proc. do 2035 r., w porównaniu z około 14 proc. w 2024 r.

- Europa jest nie tylko kontynentem innowacji przemysłowych, ale także kontynentem produkcji przemysłowej. Wiemy, że wciąż zbyt wiele przeszkód utrudnia funkcjonowanie naszym europejskim przedsiębiorstwom, od wysokich cen energii do nadmiernych obciążeń regulacyjnych - zaznaczyła w komentarzu na stronie KE Ursula von der Leyen przewodnicząca Komisji Europejskiej.

Krajem, który jako pierwszy wprowadził prawa wspierające rodzimy biznes była Brazylia, która zrobiła to poprzez Resolução ANP nº 19/2013. W przepisach tych określono wskaźnik udziału lokalnego w usługach w odniesieniu do całkowitej wartości usługi.

W krajach Wspólnoty jednak takie rozwiązania nie mogą wejść w życie na skutek wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który stwierdził, że "zamawiający nie może określać wymogów wykorzystania krajowych surowców, dóbr i materiałów oraz krajowej siły roboczej i sprzętu, gdyż takie wymogi są sprzeczne z Traktatem ustanawiającym UE".

Nie oznacza to jednak, że kraje Unii Europejskiej mają związane ręce w kwestii promocji swoich firm. Praktykę wspierania komponentu krajowego można prześledzić na przykładach dojrzałych unijnych gospodarek - Francji czy Niemiec.

Celem takich polityk jest stworzenie impulsu rozwojowego dla gospodarki poprzez zlecenia kierowane do krajowych firm, co przekłada się na wzrost krajowej produkcji, tworzenie nowych miejsc pracy i wzrost lokalnych kompetencji.

- We Francji istnieje obowiązek dzielenia dużych przetargów na mniejsze części, tzw. lots - poinformowała WNP Francusko-Polska Izba Gospodarcza.

To rozwiązanie stanowi ułatwienia dla małych i średnich firm w procedurach zamówień publicznych i wynika z francuskiego kodeksu zamówień publicznych (Code de la commande publique). Upraszczając: chodzi o to, że instytucje publiczne powinny dzielić duże zamówienia na kilka odrębnych części, które mogą być realizowane przez różnych wykonawców.

"Jeżeli zamawiający zdecyduje się nie dzielić przetargu, musi to wyraźnie uzasadnić w dokumentacji postępowania. W praktyce oznacza to, że duże projekty - na przykład budowa infrastruktury, realizacja inwestycji publicznych czy duże kontrakty usługowe - są rozbijane na kilka lub kilkanaście pakietów. Poszczególne części mogą dotyczyć różnych elementów projektu, takich jak roboty budowlane, instalacje techniczne, systemy informatyczne czy utrzymanie infrastruktury. Firmy mogą składać ofertę na jedną lub kilka wybranych części zamówienia, zamiast ubiegać się o realizację całego projektu. Mechanizm ten znacząco zwiększa dostępność zamówień publicznych dla małych i średnich przedsiębiorstw"- podała Izba.

Dzięki podziałowi kontraktów mogą być w nich aktywne firmy niedysponujące zasobami pozwalającymi na realizację całego, często bardzo dużego projektu; startują w tych obszarach, które odpowiadają ich specjalizacji, zasobom i możliwościom. W efekcie jeden duży projekt publiczny może angażować wielu różnych wykonawców.

Kolejnym ważnym mechanizmem w systemie zamówień publicznych we Francji jest wsparcie MŚP w zakresie ich płynności finansowej. Firmy z tej kategorii otrzymują 30 proc. sumy całego kontraktu w postaci zaliczki, która umożliwia im zrealizowanie np. zakupów materiałów bez konieczności sięgania po własne środki.

Istotnym mechanizmem wspierającym zarówno rozwój MŚP, czy startupów jest również tzw. mechanizm funkcjonujący we Francji w postaci "achats innovants" (zamówienia na innowacje). To rozwiązanie pomaga wspierać rozwój technologiczny, dając szansę innowacyjnym przedsiębiorstwom sprzedaży administracji publicznej rozwiązań technologicznych, których wartość nie przekracza 100 tys. euro, bez konieczności ogłaszania procedury przetargowej.

Kolejnym państwem UE, które prowadzi "ukryte", niebezpośrednie metody protekcji swojego rynku, są Niemcy. W przypadku naszego zachodniego sąsiada trudnym do przejścia punktem wejścia na rynek niemiecki może być trudny system certyfikacji. Do tych form należą np. restrykcyjne normy DIN (niem. Deutsches Institut für Normung). Są to standardy techniczne standaryzujące produkty i procedury, kluczowe w przemyśle maszynowym, budowlanym i motoryzacyjnym.

Kolejnym obostrzeniem są certyfikaty TÜV (Technischer Überwachungsverein). To niezależne niemieckie organizacje zajmujące się kontrolą techniczną, bezpieczeństwem i certyfikacją produktów, usług oraz systemów zarządzania.

Chociaż te procedury nie mają żadnych formalnych znamion dyskryminacji zagranicznych firm, mogą one jednak stanowić dużą barierę wejścia na rynek niemiecki. Certyfikacja wymaga czasu, specjalistycznych kompetencji i pociąga za sobą koszty, co działa na "obce" firmy zniechęcająco.

W Wielkiej Brytanii, która nie należy do Unii Europejskiej od 2020 roku, rozwój rodzimej produkcji nie zakłada tworzenia hermetycznych warunków sprzyjających kapitałowi brytyjskiemu. Budowanie krajowego komponentu np. w obszarze morskiej energetyki wiatrowej jest efektem konsekwentnej realizacji programu dążenia do neutralności klimatycznej do 2050 roku. To ten program stoi za dużym sukcesem w polityce local content w Zjednoczonym Królestwie. Na ten sukces złożyło się kilka ważnych czynników.

- Pierwszy to silny impuls ze strony rządu wskazujący neutralność klimatyczną jako kierunek rozwoju gospodarki. Drugi to idące za tym regulacje, czyli stabilny system oparty o kontrakty różnicowe i odbywające się co dwa lata aukcje na nowe moce wytwórcze; został wdrożony system wsparcia tak, by zapewnić biznesowi pewność inwestowania. Kolejnym było porozumienie sektorowe rządu z przemysłem, ukierunkowane na rozwój łańcucha wartości morskiej energetyki wiatrowej - wymieniał w rozmowie z "Rzeczpospolitą" Janusz Bil, były dyrektor ds. energetyki i źródeł odnawialnych w Ambasadzie Wielkiej Brytanii w Warszawie, obecnie prezes Orlen Neptun.

Rozwój energetyki wiatrowej (offshore wind) w Zjednoczonym Królestwie nie sprowadza się do tworzenia warunków, w których 100 proc. firm uczestniczących w programie reprezentowałoby kapitał brytyjski, lecz skłania międzynarodowe firmy zaangażowane w ten projekt do tworzenia lokalnych łańcuchów dostaw.

W Wielkiej Brytanii SSE Renewables nadało priorytet lokalnemu budowaniu łańcucha dostaw. 87 procent łopat do turbin jest produkowana lokalnie w ramach rozwijanego projektu Sea Green - zauważył Simon Redfern, bid director spółki SSE Renewables, cytowany przez "Rzeczpospolitą".