• Ingawa baadhi ya sababu zina mantiki yake, ukweli usiopingika ni kwamba kuchelewa kuoa au kuolewa kuna madhara yake ya kihisia, kijamii, kisaikolojia na hata kiafya.

Dar es Salaam. Katika miaka ya hivi karibuni, suala la kuchelewa kuoa na kuolewa limekuwa jambo la kawaida katika jamii nyingi.

Sababu hutajwa kuwa ni kutafuta elimu, kujenga uchumi, kukosa mwenza sahihi, au hofu ya changamoto za ndoa.

Wengine husema “bado najiandaa,” wengine “sioni sababu ya kuharakisha,” na wengine “ndoa si kipaumbele.”

Ingawa baadhi ya sababu hizi zina mantiki yake, ukweli usiopingika ni kwamba kuchelewa kuoa au kuolewa kuna madhara yake ya kihisia, kijamii, kisaikolojia na hata kiafya.

Ndoa si tu tukio la kijamii, bali ni taasisi inayogusa kwa undani maisha ya mwanadamu.

Mwandishi na mwanafalsafa Aristotle aliwahi kusema: “Mwanadamu ni kiumbe wa kuishi na wengine.” Kauli hii inatukumbusha kuwa upweke wa muda mrefu si hali ya asili ya binadamu.

Ndoa, kwa wengi, imekuwa njia mojawapo ya msingi ya kuishi maisha ya kushirikiana, kusaidiana na kujenga utulivu wa ndani. Kuichelewesha bila sababu za msingi huacha mianya ya madhara ambayo mara nyingi hayazungumzwi wazi.

Athari za kihisia na kisaikolojia

Madhara ya kwanza ya kuchelewa kuoa au kuolewa huanza kimya kimya katika eneo la hisia na akili. Kadiri umri unavyosonga, matarajio hubadilika, vigezo huongezeka, na uvumilivu hupungua.

Mtu anaanza kujenga ukuta wa kujilinda, akiogopa kuumizwa, kuachwa au kukatishwa tamaa. Hatua kwa hatua, moyo unaanza kufunga milango ya mapenzi.

Watu wengi waliochelewa kuoa au kuolewa hukumbwa na upweke wa kina, hata kama wana marafiki, kazi nzuri au mafanikio ya kifedha.

Upweke huu si wa kukosa watu, bali wa kukosa mtu wa karibu wa kushirikiana maisha. Mwandishi Paulo Coelho anasema: “Upweke wa kweli si kukaa peke yako, bali ni kukosa mtu anayeelewa moyo wako.” Kauli hii inaakisi hali halisi ya wengi wanaochelewa kuingia kwenye ndoa.

Kisaikolojia, kuchelewa kuoa au kuolewa kunaweza kusababisha msongo wa mawazo. Jamii inapouliza maswali ya mara kwa mara, shinikizo huongezeka.

Mtu huanza kujilinganisha na wengine, huanza kujiuliza kama kuna tatizo kwake, au kama alifanya uamuzi sahihi. Hali hii huathiri kujiamini na wakati mwingine huchangia huzuni ya muda mrefu au hata mfadhaiko.

Aidha, kadiri mtu anavyoishi muda mrefu peke yake, ndivyo anavyozoea maisha ya kujitegemea kupita kiasi. Uhuru unakuwa sehemu ya utambulisho wake. Hali hii inapofika, kuingia kwenye ndoa baadaye huwa changamoto kubwa, kwa sababu ndoa inahitaji maelewano, kujinyima na kushirikiana.

 Wengine huingia kwenye ndoa wakiwa tayari wamekomaa kiasi cha kushindwa kubadilika, jambo linalosababisha migogoro ya mara kwa mara.

Madhara ya kijamii na kifamilia

Ndoa imekuwa kiungo muhimu katika kujenga familia na jamii kwa ujumla. Kuchelewa kuoa au kuolewa huathiri muundo huu.

Kwanza, huathiri uhusiano wa kifamilia. Wazazi wengi hutamani kuona watoto wao wakiingia kwenye ndoa mapema, si kwa sababu ya shinikizo la mila pekee, bali kwa sababu ya hofu ya mustakabali wao.

Mtoto anapochelewa, huzua wasiwasi, migongano ya mawazo na wakati mwingine migogoro ya kifamilia.

Pili, kuchelewa kuoa au kuolewa huathiri malezi ya watoto pale mtu anapoamua kuzaa baadaye.

Umri mkubwa huleta changamoto za kiafya na nguvu katika malezi. Mtoto anahitaji muda, nguvu na subira. Wazazi wanaochelewa hujikuta wakichoka haraka, au kushindwa kuendana na mahitaji ya kihisia na kimwili ya watoto wao. Hili huathiri ukuaji wa mtoto na uhusiano wa mzazi na mtoto.

Mwandishi na mwanazuoni wa Kiafrika, Chinua Achebe, aliwahi kusema: “Jamii hujengwa na familia, na familia hujengwa na watu wanaochukua wajibu kwa wakati.”

Kauli hii inaonyesha kuwa kuchelewa kuchukua hatua muhimu za maisha kama ndoa kuna athari pana zaidi ya mtu mmoja. Jamii inapojengwa na watu wanaokwepa wajibu wa kifamilia, misingi yake huwa dhaifu.

Kijamii pia, watu wanaochelewa kuoa au kuolewa mara nyingi hujikuta wakitengwa au kutengwa kimtazamo. Shughuli nyingi za kijamii hujengwa kuzunguka familia. Kadiri umri unavyosonga, marafiki wengi huingia kwenye ndoa na kuanzisha familia zao.

Mtu anayeachwa nyuma hujikuta hana kundi la karibu la kushirikiana nalo, hali inayoongeza upweke na kutengwa.

Changamoto za kiafya, maadili na mustakabali wa maisha

Mbali na athari za kihisia na kijamii, kuchelewa kuoa au kuolewa kuna madhara ya kiafya na kimaadili. Kiafya, kwa wanawake hasa, kuchelewa kuolewa mara nyingi huambatana na kuchelewa kupata watoto.

Kadiri umri unavyoongezeka, uwezo wa uzazi hupungua, na hatari za matatizo ya kiafya huongezeka. Kwa wanaume pia, ingawa mara nyingi haizungumzwi sana, umri mkubwa huweza kuathiri afya ya uzazi na ubora wa maisha ya kifamilia.

Kimaadili, kuchelewa kuoa au kuolewa huweka watu katika hatari ya kuingia kwenye uhusiano usio na mwelekeo.

Wengine huishi katika uhusiano wa muda mrefu bila ahadi, hali inayosababisha maumivu ya kihisia, kukosa uthabiti na wakati mwingine kuathiri heshima binafsi. Mahatma Gandhi aliwahi kusema: “Uhuru bila maadili hugeuka kuwa chanzo cha maangamizi.” Kauli hii inatukumbusha kuwa uhuru wa kuchelewesha uamuzi wa maisha unapaswa kuambatana na uwajibikaji.

Kwa upande wa mustakabali, kuchelewa kuoa au kuolewa huathiri mipango ya maisha ya baadaye. Ndoa huleta mshikamano wa kiuchumi na kihisia. Wanandoa huweza kusaidiana kujenga mali, kuweka akiba na kupanga uzee wao.

Mtu anapochelewa kuingia kwenye ndoa, mara nyingi hujikuta akipambana peke yake na changamoto za uzee, afya na upweke.

Hii haimaanishi kuwa kila anayekawia kuoa au kuolewa ameharibikiwa maisha. La hasha! Kuna waliooa mapema na wakapata mateso, na kuna waliooa baadaye na wakapata furaha.

Hata hivyo, ujumbe wa msingi ni kwamba kuchelewa kunapaswa kuwa uamuzi wa makusudi, si wa kuogopa, kukwepa au kuahirisha bila mpango. Kuahirisha ndoa bila kujijua, huongeza gharama za kihisia na kijamii kadiri muda unavyosonga.

Kwa ujumla, ndoa ni hatua muhimu ya maisha inayopaswa kufikiriwa kwa umakini, lakini pia kuchukuliwa kwa wakati.

Kuchelewa kuoa au kuolewa kuna madhara mengi yanayoanza taratibu na kuongezeka kimya kimya. Busara ni kujitathmini mapema, kujiandaa kisaikolojia, kimaadili na kiuchumi, kisha kuchukua hatua. Maana maisha hayasubiri, na muda unaopotea hauwezi kurejeshwa.