• Nowe przepisy mają ułatwić kurierom i kierowcom platformowym uzyskanie umowy o pracę. Wystarczy uprawdopodobnić, że platforma sprawuje nad nimi kierownictwo, aby zadziałało domniemanie stosunku pracy.
• Nie oznacza to automatycznego etatu dla każdego pracownika platformowego. Platforma będzie mogła wzruszyć domniemanie, wykazując, że w danym przypadku nie zostały spełnione przesłanki stosunku pracy z art. 22 Kodeksu pracy.
• Rozwiązanie to budzi jednak zastrzeżenia prawników. Szymon Witkowski wskazuje m.in. na odwrócenie ciężaru dowodu, możliwość przekształcenia umowy przez PIP bez zgody stron oraz zaledwie 14 dni na przedstawienie dowodów.

Czy to oznacza umowę o pracę dla każdego kuriera i kierowcy? Niekoniecznie. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przekonuje, że przepisy nie zmieniają definicji stosunku pracy. Mają natomiast ułatwić osobom pracującym za pośrednictwem platform dochodzenie swoich praw.

Niedawno w PulsHR informowaliśmy o wątpliwościach prawników dotyczących nowych przepisów. Eksperci pytali m.in., dlaczego szczególne rozwiązanie ma dotyczyć właśnie osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform oraz czy samo kierownictwo platformy wystarczy do uznania, że strony łączy stosunek pracy.

Projekt przewiduje, że jeżeli osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy lub jej przedstawiciel uprawdopodobni, iż platforma (lub pośrednik) sprawuje nad nią kierownictwo, w szczególności kontrolę, będzie można zastosować domniemanie istnienia stosunku pracy. Nie będzie przy tym decydujące to, jak strony nazwały zawartą przez siebie umowę.

O wyjaśnienia poprosiliśmy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Resort podkreśla, że rozwiązanie to wynika z unijnej dyrektywy dotyczącej pracy za pośrednictwem platform cyfrowych. Państwa członkowskie mają zapewnić procedury pozwalające ustalić prawidłowy status zatrudnienia takich osób, m.in. poprzez zastosowanie domniemania stosunku pracy.

„Ustalenie istnienia stosunku pracy ma się opierać przede wszystkim na okolicznościach faktycznych związanych z rzeczywistym wykonywaniem pracy, niezależnie od tego, w jaki sposób stosunek ten jest nazywany w porozumieniach umownych” - wyjaśnia ministerstwo.

Resort zaznacza jednocześnie, że projektowany przepis nie zmienia definicji stosunku pracy zawartej w art. 22 Kodeksu pracy. Wprowadza natomiast - zgodnie z wymogami dyrektywy - ułatwienie proceduralne dla osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform.

Art. 22 Kodeksu pracy nadal będzie określał, kiedy mamy do czynienia ze stosunkiem pracy. Chodzi m.in. o wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem.

Zmiana ma dotyczyć przede wszystkim tego, kto i co będzie musiał udowodnić.

Jak pisze ministerstwo, osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy będzie musiała uprawdopodobnić, że platforma sprawuje nad nią kierownictwo, w szczególności kontrolę. Jeśli tak się stanie, zadziała ustawowe domniemanie stosunku pracy.

Wówczas to platforma, która będzie chciała je podważyć, będzie musiała wykazać, że nie zostały spełnione przesłanki stosunku pracy określone w art. 22 Kodeksu pracy.

„Zatem - tak jak stanowi dyrektywa - pracownik będzie musiał jedynie uprawdopodobnić kierownictwo, a pracodawca, który będzie chciał wzruszyć domniemanie, będzie musiał udowodnić, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 22 k.p.” - tłumaczy nam ministerstwo.

Nowe przepisy nie oznaczają, że każdy kurier czy kierowca platformowy automatycznie otrzyma umowę o pracę. Zmieniają natomiast zasady dochodzenia ustalenia, że dana relacja faktycznie ma charakter stosunku pracy.

Projekt przewiduje również udział Państwowej Inspekcji Pracy w weryfikowaniu prawidłowości zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform.

Ministerstwo wskazuje, że PIP będzie mogła przekształcić istniejący stosunek prawny takiej osoby w stosunek pracy w ramach projektowanej procedury.

Resort podkreśla, że do zadań inspekcji będzie należało również  zapewnienie prawidłowego rozumienia i stosowania ustawowego domniemania, m.in. poprzez szczegółowe zalecenia.

To rozwiązanie budzi jednak dodatkowe zastrzeżenia Szymona Witkowskiego, radcy prawnego i prezesa Fundacji Forum Prawa i Gospodarki. Witkowski zwraca uwagę, że procedura przekształcenia stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy przez inspektora pracy nie będzie wymagała zgody samej osoby zainteresowanej.

- Ministerstwo powołuje się na procedurę przekształcania stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy przez inspektorów pracy. Podkreślić należy, że taka procedura nie wymaga uzyskania zgody samego zainteresowanego. Może więc dochodzić do zmian relacji cywilnoprawnych wbrew woli stron. W praktyce jest to świadomy mechanizm wypierania elastycznych form zatrudnienia z rynku i głęboka ingerencja w swobodę umów - ocenia Szymon Witkowski.

Szymon Witkowski zwraca uwagę, że formalnie projektowany art. 9 nie zmienia definicji stosunku pracy zawartej w art. 22 Kodeksu pracy. Jego zdaniem istotna zmiana dotyczy jednak sposobu, w jaki w praktyce będzie ustalane, czy dana relacja ma charakter pracowniczy.

W przypadku osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform wystarczające ma być uprawdopodobnienie, że platforma sprawuje nad nimi kierownictwo. Wtedy zadziała domniemanie stosunku pracy, a ciężar wykazania, że przesłanki zatrudnienia pracowniczego nie zostały spełnione, zostanie przeniesiony na platformę.

- Ministerstwo postanowiło wyłączyć jedną branżę i jej pracowników z ogólnych reguł i wprowadzić domniemanie oparte tylko na jednym z elementów stosunku pracy. Ogólna zasada mówi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W tym przypadku wystarczy, że pracownik lub jego przedstawiciel uprawdopodobni, a nie udowodni, że występuje wyłącznie element kierownictwa, a ciężar dowodu zostaje odwrócony - mówi Szymon Witkowski.

Jak dodaje, oznacza to szczególne ułatwienie dla jednej grupy osób, ale jednocześnie dodatkowe ryzyko prawne dla określonej kategorii przedsiębiorców.

Witkowski wskazuje też na długość czasu na przedstawienie dowodów przez platformę, która będzie chciała wzruszyć domniemanie.

Zgodnie z projektowanymi przepisami ma ona mieć na to 14 dni. Zdaniem Witkowskiego w niektórych przypadkach może to być zbyt krótki czas na dokładne przeanalizowanie sytuacji i wykazanie, że nie zostały spełnione przesłanki stosunku pracy.

- Choć dyrektywa unijna nakłada obowiązek stosowania skutecznych procedur zapewniających prawidłowe zatrudnianie, obawiam się, że ten konkretny pomysł daleko wykracza poza intencje unijnego prawodawcy - podsumowuje nasz rozmówca.