44-letni Tomasz Nogalski, który 21 września przeszedł transplantację w Śląskim Centrum Chorób Serca (ŚCCS) w Zabrzu, trafił do szpitala 7 września. Jak powiedział, jego stan gwałtownie pogorszył się w ciągu dwóch–trzech tygodni. Mężczyzna od lat pozostawał pod opieką kardiologiczną z powodu wrodzonej choroby serca.

Trzy miesiące temu jeszcze byłem w stanie powoli wejść na trzecie piętro. (...) Posypało się i to drastycznie w ciągu dwóch miesięcy, a nawet dwóch, trzech tygodni – powiedział. Dodał, że po przeszczepie z dnia na dzień czuje się lepiej, choć wystąpiły u niego powikłania.

Serce dla Nogalskiego pozyskano na Słowacji. Jak wyjaśnił dr n. med. Szymon Pawlak, kardiochirurg i transplantolog kliniczny ŚCCS, w przypadku transplantacji serca polski zespół wyjeżdża do szpitala dawcy, pobiera narząd i musi w ciągu kilku godzin dostarczyć go do ośrodka transplantacyjnego.

Musimy to wszystko tak zgrać, żeby w momencie, w którym to serce jest dostarczone, pacjent był podłączony do sztucznego płuco-serca, do krążenia pozaustrojowego – wyjaśnił.

Według dr Anny Pszennej, kierowniczki Działu Współpracy Międzynarodowej i koordynatorki transplantacyjnej Poltransplantu, w przypadku serca czas od pobrania do przeszczepienia nie może przekroczyć czterech godzin. Dlatego przy krótszych dystansach możliwy jest transport karetką, natomiast przy dalszych konieczne może być wykorzystanie transportu lotniczego.

Sygnał o możliwości pozyskania serca ze Słowacji dr Pszenna otrzymała o godz. 15. Następnie oferta została przekazana polskim zespołom transplantacyjnym. Dwa ośrodki miały pilnych biorców, dlatego konieczne było ustalenie, który pacjent – zgodnie z krajowymi kryteriami alokacji – znajduje się w bardziej krytycznym stanie. Do pobrania narządu doszło następnego dnia rano.

Międzynarodowa wymiana narządów jest prowadzona przez Poltransplant od około 30 lat. Początkowo miała przede wszystkim charakter jednostronny – gdy w Polsce nie było odpowiedniego biorcy, narząd przekazywano za granicę. Po pandemii rozpoczęto rozszerzanie współpracy, tak aby polskie zespoły mogły również wyjeżdżać za granicę po narządy dla pacjentów w Polsce.

Od 2023 roku 170 narządów zostało już pobranych poza granicami Polski i zdecydowana większość z nich została przeszczepiona dla polskich biorców – tłumaczyła dr Pszenna.

Najczęściej pozyskiwane są w ten sposób wątroby, następnie nerki, serca i płuca. Najmłodsze pozyskane serce miało 6 tygodni, a najstarsze 72 lata. Polska współpracuje przede wszystkim z Litwą, a także z Czechami. Odnotowano również przypadki współpracy ze Słowacją, Niemcami, Austrią, Cyprem, Bułgarią i Francją.

Wymiana działa w obie strony. W ubiegłym roku z Polski za granicę przekazano osiem narządów, gdy nie udało się znaleźć odpowiedniego biorcy. Jak wyjaśniła dr Pszenna, chodziło m.in. o przypadki dawców z rzadką grupą krwi lub o skrajnych wymiarach ciała.

O wyborze biorcy decydują przede wszystkim kryteria medyczne, w tym pilność przeszczepienia, zgodność grup krwi i – w przypadku części narządów – antygenów zgodności tkankowej. Znaczenie ma również dopasowanie antropometryczne dawcy i biorcy, szczególnie istotne przy przeszczepianiu płuc.

Mamy dużo mniej dawców pediatrycznych, zarówno w Polsce, jak i Europie, więc grupa biorców pediatrycznych to rzeczywiście grupa osób, która czeka na przeszczepienie znacznie dłużej – wyjaśniła koordynatorka Poltransplantu.

Problem ten dotyczy m.in. 13-letniego Filipa Janiszewskiego, który od lutego przebywa w zabrzańskim ośrodku i czeka na transplantację serca. Chłopiec choruje od urodzenia z powodu wady genetycznej. Jego mama Dorota Masierak-Janiszewska powiedziała, że rodzina od około 11 lat zmaga się z chorobą syna.

W naszym przypadku, tak samo, jak u innych czekających na wspomaganiu serca, jest tylko jedna możliwość, nowe serce – powiedziała.

Według danych przedstawionych przez szpital w ubiegłym roku w ŚCCS wykonano 200 przeszczepów serca, jednak na koniec roku ponad 350 osób nadal czekało na transplantację tego narządu. W ciągu całego 2025 r. na Krajowej Liście Osób Oczekujących na Przeszczepienie znajdowało się około 700 osób oczekujących na serce. Około 60 nowych zgłoszeń dotyczyło dzieci.

W Śląskim Centrum Chorób Serca w 2026 r. wykonano dotąd 42 transplantacje serca i 41 transplantacji płuc. Dr Pawlak podkreślił, że ośrodek stara się wykorzystywać także możliwości pozyskiwania narządów od dawców z Czech i Słowacji. Jak zaznaczył, jeśli pojawia się odpowiedni dawca, jego narząd jest oferowany zgodnie z zasadami alokacji pacjentowi, który najbardziej potrzebuje przeszczepienia.