• Europejskie organizacje medyczne apelują, aby Digital Omnibus (przetwarzanie danych pacjentów m.in za pomocą sztucznej inteligencji) nie osłabiał zabezpieczeń danych zdrowotnych wynikających z RODO i ePrivacy
• Sygnatariusze ostrzegają, że AI może prowadzić do wtórnego wykorzystywania danych pacjentów, profilowania i reklamy behawioralnej
• Sygnatariusze listu wskazują, że pseudonimizacja nie daje pełnej anonimowości, a decyzje w ochronie zdrowia powinny pozostać pod realnym nadzorem człowieka

Cyfryzacja ochrony zdrowia może poprawiać jakość leczenia, bezpieczeństwo pacjentów i dostęp do usług medycznych. Nie może jednak odbywać się kosztem poufności informacji o pacjentach – przekonują europejskie organizacje reprezentujące m.in. lekarzy, pielęgniarki, farmaceutów, szpitale, pacjentów i lekarzy dentystów tych ostatnich reprezentowała Rada Europejskich Dentystów (Council of European Dentists, CED). 

We wspólnym stanowisku sygnatariusze listu apelują do unijnych legislatorów o zachowanie silnych zabezpieczeń danych zdrowotnych w ramach Digital Omnibus ( to zaprezentowany przez Komisję Europejską w listopadzie 2025 r. pakiet legislacyjny, który ma na celu uproszczenie, ujednolicenie i deregulację unijnego prawa cyfrowego).

Autorzy stanowiska zwracają uwagę, że dane dotyczące zdrowia należą do najbardziej wrażliwych informacji o człowieku. Mogą ujawniać nie tylko choroby i stosowane leczenie, ale również przyjmowane leki, stan niepełnosprawności, podatność na określone zagrożenia, czy sytuację życiową pacjenta.

Za informacje dotyczące zdrowia należy uznawać nie tylko dane znajdujące się bezpośrednio w dokumentacji medycznej. Wiedza o stanie zdrowia wynika bowiem również z historii internetowego wyszukiwania:

• zakupów,
• konsultacji,
• kontaktów z apteką,
• korzystania ze stron dotyczących środków medycznych,
• pobranych aplikacji,
• innych usług cyfrowych.

To ważne również dla pracujących w gabinetach stomatologicznych. Stan zdrowia konkretnej osoby pozwalają określić:

• cyfrowe systemy diagnostyczne,
• dokumentacja elektroniczna,
• aplikacje pacjentów,
• rozwiązania wykorzystujące sztuczną inteligencję. 

Sygnatariusze dokumentu podkreślają, że sztuczna inteligencja może przynieść ochronie zdrowia istotne korzyści. Rozwój technologii nie powinien jednak prowadzić do osłabienia zabezpieczeń dotyczących danych pacjentów.

Organizacje sprzeciwiają się sytuacji, w której ogólne przepisy wspierające rozwój AI umożliwiałyby przypadkowe lub wtórne wykorzystywanie danych pacjentów bez odpowiednich zabezpieczeń i właściwego poinformowania osób zainteresowanych.

Autorzy apelu uważają, że wykorzystanie danych zdrowotnych powinno mieć konkretną podstawę prawną, być konieczne i proporcjonalne do celu.

Powinny też istnieć skuteczne mechanizmy uniemożliwiające wykorzystanie informacji wrażliwych do profilowania:

• reklamy,
• komercyjnego targetowania,
• innych działań niezwiązanych z pierwotnym celem aktywności użytkownika AI.

Odpowiedzialność za bezpieczeństwo danych – jak wskazano w stanowisku – powinna nadal spoczywać na twórcach i dostawcach systemów AI oraz innych właścicieli cyfrowych technologii medycznych.

Jednym z problemów wskazanych w dokumencie jest możliwość śledzenia aktywności pacjentów w internecie.

Na wyciąganie wniosków dotyczących stanu zdrowia użytkownika pozwalają informacje o:

• lekach,
• odwiedzanych stronach aptek,
• zakupach produktów związanych ze zdrowiem.

Autorzy apelu chcą, aby pomiary oglądalności i aktywności użytkowników opierały się na danych anonimowych i miały jasno określony cel. Nie powinny być natomiast łączone z reklamą behawioralną, profilowaniem czy próbami ustalenia stanu zdrowia użytkownika.

Autorzy stanowiska wskazują na potrzebę uzyskiwania zgody użytkownika w przypadku przetwarzania:

• danych osobowych,
• identyfikatorów internetowych,
• śledzenia aktywności między różnymi usługami

– jeśli taka aktywność może prowadzić do wnioskowania o zdrowiu.

 Organizacje podkreślają, że pseudonimizacja jest ważnym środkiem bezpieczeństwa, ale nie powoduje automatycznie, że dane stają się niemożliwe do powiązania z konkretną osobą.

Zestawienie pseudonimizowanych informacji z innymi źródłami danych oraz zastosowanie zaawansowanych metod analizy może umożliwić ponowne ustalenie tożsamości lub wyciągnięcie informacji dotyczących zdrowia.

Dlatego pseudonimizowane dane dotyczące zdrowia, danych genetycznych czy biometrycznych – również tych, z których można wnioskować o stanie zdrowia – nie powinny być z góry traktowane jako anonimowe.

Jednocześnie autorzy stanowiska nie kwestionują znaczenia pseudonimizacji dla badań naukowych. Przeciwnie – wskazują, że łączenie i analiza takich danych mogą wspierać badania prowadzone w interesie publicznym i powinny być dalej rozwijane.

Wspólne stanowisko dotyczy również automatycznego podejmowania decyzji w ochronie zdrowia. Autorzy apelują o przywrócenie prawa (określonego w art. 22 RODO) do niepodlegania zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji.

Systemy automatyczne, w tym AI, nie powinny – bez odpowiedniej kontroli człowieka – decydować m.in. o dostępie do:

• produktów leczniczych,
• rekomendacjach,
• cenach,
• marketingu usług farmaceutycznych.

W przypadku decyzji mogących istotnie wpływać na pacjenta powinien istnieć realny nadzór człowieka, możliwość uzyskania wyjaśnienia oraz wsparcie profesjonalisty medycznego.

Oznacza to postulat zachowania istotnej roli lekarza czy lekarza dentysty także wtedy, gdy w procesie diagnostycznym lub terapeutycznym wykorzystywane są algorytmy. Technologia może wspierać specjalistę, ale decyzje dotyczące zdrowia pacjenta wymagają odpowiedzialności i właściwego nadzoru.

• Sygnatariusze stanowiska deklarują poparcie dla cyfrowych innowacji, które poprawiają opiekę nad pacjentem i bezpieczeństwo leczenia. Jednocześnie ostrzegają, że osłabienie prywatności i poufności może zmniejszyć zaufanie pacjentów do usług cyfrowych, a w konsekwencji także ich gotowość do przekazywania informacji pracownikom ochrony zdrowia.
• Organizacje chcą również wyraźnego rozdzielenia badań naukowych prowadzonych w interesie publicznym od działań nastawionych przede wszystkim na cele komercyjne. Ich zdaniem pojęcie badań naukowych nie powinno być rozszerzane w sposób, który ułatwiałby komercyjne wykorzystywanie danych zdrowotnych.
• Apel kończy się wezwaniem Parlamentu Europejskiego i Rady Europy do zachowania zabezpieczeń wynikających z RODO i ram ePrivacy. Autorzy stanowiska traktują je jako podstawę zaufania pacjentów, zdrowia publicznego i odpowiedzialnej cyfryzacji ochrony zdrowia w Europie.

©

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.