Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii to wyróżnienie, które od lat wyznacza kierunki rozwoju nauk ekonomicznych. W 2025 roku Nagrodę Nobla z ekonomii otrzymali Joel Mokyr, Philippe Aghion i Peter Howitt. Mokyr został doceniony za badania nad warunkami trwałego wzrostu gospodarczego poprzez postęp technologiczny, natomiast Aghion i Howitt – za teorię twórczej destrukcji, kluczowej dla zrozumienia długofalowego rozwoju. 

Wśród kandydatów do tegorocznego Nobla najczęściej przewija się nazwisko Ariela Pakesa z Harvard University. Według platformy Polymarket oferującej internetowe zakłady, to właśnie on jest obecnie faworytem. Justyna Klejdysz z Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium w rozmowie z „Rzeczpospolitą” podkreśla, że środowisko akademickie mocno stawia w tym roku na ekonomię konkurencji.

Pakes zasłynął z opracowania metod pozwalających szacować popyt, funkcje produkcji czy marże, a także przewidywać skutki zmian struktury rynku, np. po fuzjach. Jego modele są dziś podstawą wielu decyzji antymonopolowych, co podkreśla dr Michał Zator z Notre Dame University. Wśród potencjalnych współlaureatów wymienia się także Stevena Berry’ego i Jamesa Levinsohna.

Marcin Klucznik z Polskiego Instytutu Ekonomicznego zauważa, że nagroda za organizację przemysłową wpisywałaby się w aktualne trendy polityki przemysłowej, które zyskują na znaczeniu w globalnej gospodarce.

Nie mniej poważnie rozważana jest możliwość nagrodzenia ekonomistów, którzy na nowo zdefiniowali współczesną politykę pieniężną. Michael Woodford z Columbia University oraz John Taylor, twórca słynnej reguły Taylora, to nazwiska, które pojawiają się w typowaniach dr. Piotra Araka z Uniwersytetu Warszawskiego.

Woodford, autor przełomowej książki „Interest and Prices”, stworzył model, na którym opiera się dzisiejsza polityka banków centralnych – od Fedu, przez EBC, po NBP. Jego prace pokazały, że banki centralne kształtują oczekiwania rynkowe, a nie tylko bieżące stopy procentowe. To właśnie z tych koncepcji wyrosły forward guidance, cele inflacyjne i nacisk na komunikację, które po kryzysie 2008 roku stały się podstawowym narzędziem walki z inflacją.

Dr hab. Łukasz Goczek wskazuje także na Jordiego Galíego, Marka Gertlera, Richarda Claridę i Guillermo Calvo jako współtwórców nowokeynesowskiego modelu polityki pieniężnej. Problemem pozostaje jednak fakt, że statut Nobla pozwala nagrodzić najwyżej trzy osoby – wybór byłby więc wyjątkowo trudny.

Na liście faworytów nie brakuje także Susan Athey ze Stanford University, która mogłaby zostać nagrodzona za pionierskie badania na styku ekonometrii i projektowania mechanizmów rynkowych. Jej prace łączą zaawansowaną teorię z praktyczną implementacją, a także wnoszą istotny wkład w rozwój uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji w ekonomii.

Wspólnie z Athey wymieniany jest Hal Varian z University of California Berkeley. Dr hab. Wojciech Charemza z AFiB Vistula podkreśla, że Varian jako pierwszy opisał mechanizmy działania codziennych rynków, a jego modele mają szerokie zastosowanie praktyczne – od wyprzedaży w sklepach po aukcje reklam w internecie. Varian, wraz z Hyunyoung Choi, udowodnił także, że intensywność wyszukiwań internetowych może prognozować zjawiska gospodarcze, takie jak sprzedaż detaliczna czy bezrobocie.

Komitet Noblowski znany jest z nieprzewidywalności. Prof. Joanna Tyrowicz z Rady Polityki Pieniężnej wymienia Oliviera Blancharda i Gitę Gopinath – oboje związani z Międzynarodowym Funduszem Walutowym. Blanchard to autor fundamentalnych prac z zakresu makroekonomii, a Gopinath przedefiniowała rozumienie mechanizmu transmisji polityki pieniężnej między krajami i kursami walutowymi.

Dr hab. Joanna Wolszczak-Derlacz z Politechniki Gdańskiej stawia na Davida Autora i Lawrence’a Katza za badania nad wpływem zmian technologicznych na rynek pracy – temat szczególnie aktualny w dobie automatyzacji i sztucznej inteligencji.

Nie można zapominać o takich tuzach jak Robert Barro, Arnold Harberger czy Elhanan Helpman. Barro od lat jest wymieniany wśród kandydatów, a jego wiek (82 lata) może przemawiać za tym, by Komitet wreszcie go docenił. Harberger, twórca słynnego „trójkąta Harbergera”, w wieku 102 lat mógłby zostać najstarszym laureatem w historii. Z kolei Helpman, współtwórca nowej teorii handlu międzynarodowego, przez wielu uważany jest za pominiętego w 2008 roku.

Marek Kośny z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu wskazuje także na Thomasa Piketty’ego – autora przełomowych badań nad nierównościami dochodowymi, które od lat kształtują debatę publiczną na całym świecie.

Wśród polskich ekonomistów panuje zgodność co do jednego: wybór laureatów jest wyjątkowo trudny, a Komitet Noblowski niejednokrotnie zaskakiwał świat swoimi decyzjami. Jak podkreśla prof. Tyrowicz, w ekonomii często mija wiele lat od przełomowego odkrycia do jego uhonorowania. To sprawia, że typowania są obarczone dużą niepewnością.

Nagroda Nobla z medycyny - Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel - do tych naukowców trafiła Nagroda Nobla 2026 w dziedzinie medycyny. Naukowcy zostali uhonorowani za odkrycia dotyczące sterowanych światłem kanałów jonowych i badania nad tym, w jaki sposób komórki nerwowe kształtują wspomnienia, uczucia i zachowania w żywym mózgu. 

Nagroda Nobla z fizyki - Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała wyróżnienie Belgowi - Francisowi Halzenowi za „kluczowy wkład w powstanie detektora IceCube Neutrino Observatory i odkrycie neutrin wysokich energii pochodzenia astrofizycznego”.

Nagroda Nobla z chemii – laureatami Nagrody Nobla z chemii zostali Francuz Henri B. Kagan i Japończyk Kenso Soai. Naukowców doceniono za „odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej”. 

Nagroda Nobla z literatury - laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury została kanadyjska poetka Anne Carson. Otrzyma 12 milionów koron szwedzkich - to ok. 4,7 milionów złotych, a także złoty medal noblowski z wizerunkiem Alfreda Nobla i unikalny, ręcznie kaligrafowany dyplom. Anne Carson została w ubiegłym roku laureatką Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta. Odwiedziła wtedy Warszawę, aby osobiście odebrać to wyróżnienie.

Pokojowa Nagroda Nobla – w 2026 roku uhonorowana została Navanethem „Navi” Pillay, prawniczka i była prezes Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy. Jako sędzia Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy odegrała kluczową rolę w uznaniu gwałtu i przemocy seksualnej za narzędzia ludobójstwa oraz zbrodnie przeciwko ludzkości.