NIK skontrolowała tempo budowy trasy Via Carpatia w Polsce, czyli sieci ponad 700 km dróg ekspresowych we wschodniej części kraju. Jeszcze w tym roku kierowcy otrzymają do dyspozycji kolejne fragmenty.

• - Na koniec 2024 r. oddano do użytku ponad 40 proc. polskiej części trasy, podczas gdy w 2018 r. gotowy był jedynie co dziesiąty kilometr. Oddanych odcinków mogłoby być więcej, gdyby nie wielomiesięczne procedury przygotowawcze, trwające dłużej niż sama realizacja robót budowlanych - wytyka NIK.
• - Sformułowane uwagi odnoszą się do wybranych aspektów działalności kontrolowanych oddziałów GDDKiA i nie zmieniają ogólnej, pozytywnej oceny realizacji przedsięwzięcia. Wszystkie zalecenia NIK zostały przyjęte do wdrożenia - podkreśla rzecznik prasowy dyrekcji Szymon Piechowiak.
• W użytkowaniu jest obecnie ponad 330 km Via Carpatii, która docelowo ma liczyć sobie Polsce ponad 700 km. Jeszcze tym roku GDDKiA planuje oddanie do ruchu następnych czterech odcinków na terenie woj. podlaskiego. Przyznaje też, że realizacja pięciu zadań przesunie się względem pierwotnie zakładanych terminów.

Międzynarodowy szlak Via Carpatia to jeden z kluczowych korytarzy transportowych o dużym międzynarodowym znaczeniu gospodarczym, komunikacyjnym i militarnym.

Najwyższa Izba Kontroli przypomina, że inicjatywa jego utworzenia powstała w 2006 r. Na terenie Polski w skład szlaku wchodzi 55 odcinków dróg o łącznej długości ponad 700 km na terenie pięciu województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, mazowieckiego, lubelskiego i podkarpackiego. Główną osią Via Carpatii jest droga ekspresowa S19 oraz fragmenty S61 i S16. Trasa prowadzi od granicy polsko-litewskiej w Budzisku, przez Ełk, Białystok, Lublin i Rzeszów, do granicy polsko-słowackiej w Barwinku.

- Ponieważ niski poziom infrastruktury transportowej tych terenów uznano za barierę ograniczającą wzrost gospodarczy i atrakcyjność inwestycyjną, szlak ma pomóc w aktywizacji gospodarczej Polski Wschodniej - podkreśla NIK.

Kontrola Izby, obejmująca lata 2018-2025 (ale stan realizacji jest na koniec 2024 r.), dotyczyła oceny działań ministra infrastruktury, Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz dyrektorów oddziałów GDDKiA w zakresie realizacji odcinków Via Carpatia, a także nadzoru nad ich wykonaniem. Pełny raport stanowiący jej podsumowanie zamieszczamy pod artykułem.

NIK wytyka, że mimo upływu 20 lat od zainicjowania projektu na szczeblu międzynarodowym, nadal nie udało się wyznaczyć takiego przebiegu części szlaku w północno-wschodniej Polsce (odcinek od Białegostoku do Suwałk), który pogodziłby potrzeby transportowe z wymogami ochrony środowiska.

- GDDKiA nie wypracowała hierarchii zadań inwestycyjnych, zakładając, że nadzór nad programami budowy dróg sprawuje minister infrastruktury i to on decyduje o harmonogramie inwestycji. Minister z kolei nie ustalał kolejności inwestycji, a w opracowanych programach wskazywał te, które miały być finansowane z Krajowego Funduszu Drogowego - zwraca uwagę Izba.

Wskazuje też na niejasne kryteria i fakt, że analizy efektywności ekonomicznej, natężenia ruchu i bezpieczeństwa nie stanowiły kryterium przy ustalaniu priorytetów przez GDDKiA i wyborze odcinków do realizacji. I niestety zdarzało się w efekcie, że fragmenty o najwyższej efektywności ekonomicznej, dużym natężeniu ruchu i wysokiej liczbie wypadków były realizowane później niż te z niższymi wartościami tych wskaźników.

Kolejny problem to długotrwały proces i wielomiesięczne opóźnienia.

Średni czas od uzgodnienia programu inwestycji do zawarcia umowy wynosił prawie 5 lat, a do uzyskania decyzji o zezwoleniu na realizację (ZRID) - ponad 6,5 roku. Z kolei od uzyskania ZRID do pozwolenia na użytkowanie prawie 2,5 roku

- zaznaczają autorzy raportu, wyliczając też, że w latach 2010-2024 wartość umów zawartych z wykonawcami robót budowalnych dla Via Carpatii wyniosła 25,75 mld zł.

NIK przede wszystkim kieruje wnioski do GDDKiA o podjęcie działań organizacyjnych i zarządczych, które pozwolą na skrócenie czasu trwania etapu planowania i przygotowania inwestycji drogowych do realizacji.

W komentarzu dla Portalu Samorządowego do ustaleń i wniosków Izby odniosła się centralna generalnej dyrekcji. Podkreśla, że NIK pozytywnie oceniła działania podejmowane na rzecz realizacji Via Carpatia i wskazała na istotny postęp w zapewnieniu ciągłości tego korytarza transportowego na terenie Polski.

Co istotne, w toku kontroli przeprowadzonej w Centrali GDDKiA NIK nie stwierdziła nieprawidłowości ani nie sformułowała żadnych wniosków pokontrolnych. Sformułowane przez nią uwagi odnoszą się do wybranych aspektów działalności kontrolowanych oddziałów GDDKiA i nie zmieniają ogólnej, pozytywnej oceny realizacji przedsięwzięcia. Wszystkie zalecenia NIK zostały przyjęte do wdrożenia

- zwraca uwagę Szymon Piechowiak, rzecznik prasowy dyrekcji.

Dodaje, że GDDKiA podziela przekonanie, że proces przygotowania inwestycji powinien być jak najsprawniejszy.

- Ale na czas realizacji projektów drogowych wpływają liczne uwarunkowania formalne, środowiskowe i administracyjne wynikające zarówno z obowiązujących przepisów, jak i specyfiki poszczególnych inwestycji - przypomina rzecznik.

Jako że ustalenia NIK kończą się na przełomie 2024 i 2025 r., poprosiliśmy GDDKiA o podsumowanie tego, co w ramach budowy Via Carpatia od tego momentu udało się zrealizować i oddać do użytku, a także o plany udostępnienia kolejnych odcinków w najbliższej przyszłości.

W październiku 2025 r. kierowcom zaczęły służyć dwa fragmenty szlaku na Podlasiu, czyli Haćki - Bielsk Podlaski oraz Bielsk Podlaski - Boćki. Łącznie to 24,2 km trasy S19. Z kolei w grudniu do ruchu zostały dopuszczone kolejne dwa odcinki w woj. podkarpackim - Krosno - Miejsce Piastowe oraz Miejsce Piastowe - Dukla (razem 20,4 km). W bieżącym roku otwarte zostały następne dwa - w kwietniu II jezdnia obwodnicy Kocka i Woli Skromowskiej w woj. lubelskim, a w sierpniu podlaski odcinek Deniski - Haćki (w sumie 14,3 km).

W tym roku oddamy do ruchu następne cztery odcinki szlaku Via Carpatia na terenie woj. podlaskiego. Będą to: Krynice - Dobrzyniewo - Białystok Zachód, Boćki - Malewice oraz Malewice - Chlebczyn. Ich łączna długość to 51,2 km. Otworzymy również II jezdnię na odcinku Sokołów Małopolski - Jasionka. Odcinek o łącznej długości 13,9 km oddawany jest etapami od lipca br.

- mówi Szymon Piechowiak.

GDDKiA przyznaje, że w ramach tego szlaku jest obecnie pięć zadań, których realizacja przesunie się względem pierwotnie zakładanych terminów. Są to trzy  podlaskie odcinki S19 od węzła Białystok Zachód do Denisek (40 km), Domaradz - Krosno w woj. podkarpackim o długości 12,5 km oraz tunelowy odcinek Rzeszów Południe - Babica (10,3 km).

- W przypadku podlaskich odcinków powodem zmian w harmonogramie było prawomocne uchylenie decyzji środowiskowej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Obecnie szykujemy materiały do ogłoszenia przetargu, który planujemy jeszcze w tym roku - wyjaśnia.

Na realizację S19 Domaradz - Krosno we wrześniu ogłosiła przetarg na kontynuację robót, po wcześniejszym rozwiązaniu umowy z winy dotychczasowego wykonawcy. Z kolei na odcinku Rzeszów Południe - Babica wykrycie metanu w górotworze wymusiło konieczność dostosowania maszyny TBM do pracy w warunkach występowania metanu oraz zmiany rozwiązań projektowych w zakresie tunelu. Maszyna o imieniu Karpatka musiała więc zostać przeprojektowana, by spełniać wymogi unijnej dyrektywy ATEX, która odnosi się do urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej.

- Obecnie realizujemy 14 odcinków, których łączna długość to prawie 210 km. Dla 12 z nich mamy już decyzje ZRID, które uprawniają do prowadzenia robót budowlanych w terenie - informuje Szymon Piechowiak, wskazując, że dwa odcinki czekają na te decyzje (Jawornik - Lutcza i Lutcza - Domaradz).

Spodziewamy się je uzyskać jeszcze w tym roku

- mówi rzecznik.

Pozostałe dwa odcinki szlaku Via Carpatia na terenie województwa mazowieckiego (ok. 32 km) są w przetargu, a umowy dla nich GDDKiA planuje podpisać w przyszłym roku.

Na ten moment w użytkowaniu jest już w sumie ponad 330 km szlaku Via Carpatia przechodzącego przez Polskę, w tym ekspresowe połączenie między Lublinem a Rzeszowem oraz wspólny przebieg ze szlakiem Via Baltica w woj. podlaskim i warmińsko-mazurskim w ciągu drogi S61.

DO POBRANIA

Via Carpatia - raport NIK.pdf