Firma Granit Liješće iz Sremske Mitrovice, izvođač radova na restauraciji Spomenika oslobodiocima Niša na centralnom gradskom trgu, koji je jedno od obeležja Niša, indirektno negira prozivke u delu javnosti da je cena višestruko „naduvana“, a nova boja spomenika sporna.

U odgovoru za Danas ova firma navodi da se cena od više od 94.000 evra (11.151.312 dinara) sa PDV-om ne odnosi samo na obnovu ovog spomenika, već na tu vrstu radova na ukupno 15 spomenika u Nišu, a da se svi oni „izvode po projektnoj dokumentaciji“.

U delu javnosti se ovih dana mogu čuti primedbe da su konzervatorsko- restauratorski radovi na Spomeniku oslobodiocima precenjeni jer se oni navodno svode uglavnom na „pranje vodom pod visokim pritiskom“, a da boja na skulpturi Spomenika izgleda kao da je on „premazan imanilom“.

Spomenik oslobodiocima u Nišu pre i posle restauracije: Foto Media i reform centar

„Važno je razjasniti da ugovorena vrednost od 11.151.312 dinara sa PDV-om nije cena rekonstrukcije jednog spomenika, već se odnosi na radove na ukupno 15 spomenika i spomen- obeležja na teritoriji Grada Niša“, naveli su u firmi Granit Liješće.

U toj firmi su precizirali da radovi obuhvataju osim Spomenika oslobodiocima Niša i spomen- bistu Filipa Filipovića, spomen- tablu generalu Milojku Lešjaninu, Spomenik Popu Melentiju i vešanim rodoljubima, Spomenik Konstantinu Velikom – „Metamorphosis“, spomen- bistu Jelene Dimitrijević u Niškoj tvrđavi, Spomenik žrtvama NATO agresije na Jugoslaviju 1999. godine na Univerzitetskom trgu, spomen- kosturnicu streljanih rodoljuba iz Topličkog ustanka 1917. godine u rovu Niške tvrđave, spomenik na grobu Pavla i Natalije Stojković na Starom groblju, Spomenik Todoru Milovanoviću na Starom groblju, spomen- bistu Ratka Jovića na Trgu kralja Aleksandra Ujedinitelja, spomen- bistu Milke Protić Line ispred motela Deligrad, Kamenu piramidu u Spomen- parku Bubanj, spomen- grobnicu 14 poginulih boraca na Sinđelićevom trgu i spomen- bistu Branka Miljkovića na Sinđelićevom trgu.

Oni su negirali tvrdnje da ugovoreni radovi obihvataju glavnom pranje spomenika već navode da u njih spadaju „tekuće održavanje i konzervatorsko- restauratorske intervencije na spomenicima, spomen-obeležjima i natpisnim pločama, izradu i montažu nedostajućih ploča i elemenata, sanaciju i obradu partera, uklanjanje rastinja, otpada i grafita, kao i posebne intervencije, uključujući demontažu i privremeno skladištenje spomenika Konstantinu Velikom – ’Metamorphosis’, čišćenje i stabilizaciju postamenta i izradu i montažu nedostajućih bronzanih bisti Pavla i Natalije Stojković“.

Indirektno su demantuovali sumnje da je nova boja na skulpturi Spomenika oslobodiocima Niša sporna, navodeći da se svi radovi „izvode prema projektnoj dokumentaciji“.

„Konzervatorski nadzor ispred Zavoda za zaštitu spomenika kulture prati svaki korak obnove“, naveo je ovaj izvođač radova u odgovoru, dodajući da je razumljivo da javnost reaguje na najnoviji izgled Spomenika oslobodiocima Niša, jer je on tek obnovljen.

Firma Granit Liješće je ranije saopštila da su konzervatorsko-restauratorski radovi na bronzanoj skulpturi ovog Spomenika završeni, a da se čeka mišljenje stručnjaka šta je još potrebno uraditi na postamentu, kako bi čitav posao bio priveden kraju.

Građevinski inženjer Danijel Dašić je ocenio za Danas da bi obnova spomenika mogla biti sporna kako zbog cene radova, tako i zbog nove, „tamno crne i sjajne nijanse boje“ skulpture.

„Građani u postavljaju pitanje cene, jer je, recimo, čišćenje bronzane konjaničke skulpture i reljefa na veoma sličnom spomeniku knezu Mihailu, na Trgu republike u Beogradu, koštalo 31.500 evra, odnosno čak tri puta manje od oko 94.000 evra koliko su to platile Nišlije“, kazao je Dašić.

On je podsetio da je na ovoj javnoj nabavci, raspisanoj za čišćenje i konzervaciju 15 spomenika u Nišu, među kojima je i Spomenim oslobodiocima, posao dobila firma „Granit Liješće“ kao jedini ponuđač.

Dašić je dodao da su skulptura konjanika na Spomeniku oslobodiocima, kao i reljefi na postamentu, napravljeni od bronze, a da je prirodna boja sirove, tek izlivene bronze svetlozlatna ili metalik žućkasto-smeđa- slična boji zlata ili mesinga, ali sa toplijim, crvenkastim tonom zbog visokog procenta bakra. Odmah nakon livenja u livnici, umetnici premazuju skulpturu hemikalijama i izlažu je toploti kako bi dobili željenu boju.

Spomenik u Nišu, kao i većina klasičnih spomenika iz tog perioda, inicijalno je tretiran tamnijim tonovima – tamnosmeđom, sivkasto-crnom ili bojom čokolade. Zbog toga skulptura konjanika danas ima karakterističan izgled starog metala sa kombinacijom tamnih, skoro crnih delova u uvalama i zelenkastih preliva na mestima gde je najviše izložena atmosferskim uticajima.

Danijel Dašić: Foto: Miloš Tešić/ATAImages

„Bronzane skulpture se nikad ne farbaju, tako da se svi nadamo da ono što ovde deluje kao ’farbanje’ je zapravo proces konzervacije, čišćenja i nanošenja zaštitnog voska, i da je vraćen u svoju originalnu, tamnu boju iz 1937. godine. Sumnju, me]utim, izaziva sama završna tamno crna i sjajna nijansa, ali će tu završnu reč ipak imati eksperti iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture“, kazao je Dašić.

Spomenik oslobodiocima Niša je, inače, rad Antuna Augustinčić, eminentnog hrvatskog i jugoslovenskog vajara i smatra se jednim od najznačajnijih dela jugoslovenske skulpture.

Kroz reljefe prikazuje ključne trenutke borbe za slobodu, od ustanaka protiv Osmanlija i bitke na Čegru, do Prvog svetskog rata. U njegovom srednjem delu predstavljeni su Stevan Sinđelić i prota Kole Rašić, dok se na vrhu nalazi konjanik sa zastavom, kao simbol dolaska slobode.

Okriven je na Vidovdan, 28. juna 1937. godine, pred više od 10.000 građana. Tog dana u Nišu je bio proglašen neradni dan, a događaju su prisustvovali knez namesnik Pavle Karađorđević i predsednik Vlade Milan Stojadinović.

Zavod za zaštitu spomenika još ćuti

Naš medij je prosledio pitanja u vezi sa ovom restauracijom i Zavodu za zaštitu spomenika kulture u Nišu.

Do objavljivanja teksta odgovori nisu stigli.

Pitanja su prosleđena juče, 15. oktobra.