• Budowę Via Carpatię już na początku tej dekady zakończyli Węgrzy. Swój odcinek mają już także Grecy, zaś na Litwie wchodząca w skład szlaku autostrada A1 jest remontowana.
• W Rumunii do wybudowania pozostaje jeszcze kilkaset kilometrów, w Bułgarii z kolei „media wskazują na brak spójnych działań i postępów porównywalnych z Rumunią czy Polską”.
• - Największe trudności w realizacji szlaku Via Carpatia występowały na Słowacji – stwierdza NIK. Pewne jest to, że Słowacy doprowadzą swoją „ekspresówkę” do polskiej granicy długo po tym, kiedy drogą o takich parametrach będzie można dojechać od strony Dukli.

Z początkiem października Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport, w którym przedstawiła jak w latach 2018 – 2025 przebiegała realizacja polskiego fragmentu Via Carpatii. Inspektorzy skupili się na działaniach Ministerstwa Infrastruktury, Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz trzech oddziałów GDDKiA z województw, przez które przebiega zasadnicza część tej trasy. Podsumowując swe ustalenia, NIK zwróciła uwagę na brak wypracowanej hierarchii ważności zadań inwestycyjnych, niejasne kryteria przy ustalaniu priorytetów przez GDDKiA i wyborze odcinków do realizacji, a także długotrwały proces i wielomiesięczne opóźnienia w realizacji oraz wciąż jeszcze problematyczny przebieg szlaku w północno-wschodniej Polsce.

Izba przyjrzała się również temu, jak postępuje budowa Via Carpatii poza granicami Polski. Wszak ma to być szlak międzynarodowy, więc ważne jest nie tylko, co dzieje się na naszym, krajowym „podwórku”.

Na poziomie makro sprawy wydaje się, że poszły w dobrym kierunku. W swym raporcie NIK zwraca bowiem uwagę, że „działania rządów Litwy, Polski, Słowacji, Węgier, a w nieco późniejszym okresie także Rumunii i Bułgarii, zasadniczo były zbieżne z ideą Via Carpatia, co doprowadziło do przekonania Komisji Europejskiej (…) do uwzględnienia całego przebiegu szlaku Via Carpatia jako składowej sieci TEN-T w granicach poszczególnych państw”.

W narodowych programach budowy dróg Via Carpatię najszybciej – poza Polską – uwzględniły Węgry, gdzie już w 2021 r. zakończono budowę szlaku w standardzie autostrady lub drogi ekspresowej. Tamtejszy odcinek trasy liczy około 240 km i biegnie od granicy ze Słowacją na północy przez Miszkolc i Debreczyn do granicy z Rumunią.

Budowa została zakończona także (i to już w roku 2010) w Grecji, choć ten kraj nie traktował budowy długiej na 96 km trasy Saloniki – Seres – Promachonas jako osobnego projektu pod szyldem „Via Carpatii”.

Podobnie wygląda sytuacji w Bułgarii, gdzie – jak stwierdza NIK - projekt Via Carpatia istnieje formalnie, ale nie jest wdrażany jako osobna, dedykowana inwestycja drogowa.

- Bułgarskie media wskazują na brak spójnych działań i postępów porównywalnych z Rumunią czy Polską, a sam projekt ma charakter aspiracyjny, a nie realizacyjny. Realna budowa dotyczy fragmentów krajowych tras, które pokrywają się z korytarzem Via Carpatia – czytamy w raporcie NIK.

W przywołanej powyżej Rumunii – wedle tamtejszego Ministerstwa Transportu – w 2023 r. poziom realizacji szlaku Via Carpatia wynosił 35 proc. (co ciekawe, media w tym samym roku piszą o realizacji połowy planowanej długości trasy). Wedle dziennikarskich ustaleń sprzed trzech lat do wykonania pozostawało jeszcze ok. 600 km, a tempo prac było dalekie od zadowalającego.

Na Litwie, czyli północnym skraju Via Carpatii, trasa tego korytarza jest częścią sieci bazowej dróg TEN-T na odcinku autostrady krajowej A5 (E67) Kowno - Marijampolė–Suvalkai (Suwałki) oraz odcinku autostrady krajowej A1 (E85) Wilno–Kowno–Kłajpeda. Ten pierwszy fragment stanowi zarazem część szlaku Via Baltica (jego graniczny odcinek oddano do użytku w październiku 2025 r.). W strategicznych wytycznych dotyczących utrzymania i rozwoju dróg krajowych w latach 2022-2035 przewidziano przebudowę i dostosowanie ich do standardów TEN-T. Na autostradzie A1 Wilno–Kowno–Kłajpeda spółka „Via Lietuva” rozpoczęła zakrojony na szeroką skale program remontów – w roku 2026 i 2027 mają one objąć 170 km trasy.

- Największe trudności w realizacji szlaku Via Carpatia występowały na Słowacji, gdzie do 2022 r. inwestycja nie była priorytetem rządowym – stwierdza NIK, podkreślając, że tempo realizacji przedsięwzięć w tym kraju jest uzależnione od ograniczeń finansowych obowiązujących po stronie słowackiej.

W sumie całość Via Carpatii u naszych południowych sąsiadów wynosić ma 136 km, z czego kluczowa będzie ok. 70-kilometrowa droga ekspresowa R4 prowadząca od Preszowa do granicy z Polską. Na razie w 2023 r. oddano do użytku pierwszy odcinek północnej obwodnicy Preszowa w ciągu drogi R4 (4,3 km). Całość drogi R4 ma być podzielona na pięć odcinków realizacyjnych.

- Studium zaleca ukończenie najbardziej potrzebnego odcinka Lipniki – Kapušany do roku 2032 r. Pozostałe odcinki mogą zostać zbudowane, zgodnie z analizą, jednocześnie lub stopniowo, w zależności od ich priorytetu, do roku 2050 – czytamy w opracowanym przez słowackie Ministerstwo Finansów analizie, która z kolei powołuje się na studium wykonalności dla NDA (Národná diaľničná spoločnosť, czyli odpowiednik polskiej GDDKiA). W dalszej części analizy można przeczytać o aktualizacji wspomnianego studium i w tym kontekście pojawia się już rok 2040 jako termin ukończenia (w polskim mediach można przeczytać często o roku 2032).

Co te daty oznaczają dla kierowców jadących z Polski na południe, w stronę Węgier, Rumunii, Bułgarii i Grecji? Biorąc pod uwagę rok 2031 jako oficjalny, podawany przez GDDKiA termin ukończenia drogi ekspresowej S19 (polskiego „kręgosłupa” Via Carpatii) na Podkarpaciu i rok 2027, kiedy to S19 ma zostać doprowadzona od Dukli do granicznego Barwinka (odcinek od Krosna do Dukli już został oddany do użytku), to wniosek jest prosty: jazda drogą szybkiego ruchu skończy się na polsko – słowackiej granicy w Beskidzie Niskim, a dalszą podróż przez kolejne kilkadziesiąt kilometrów przez jakiś czas trzeba będzie kontynuować obecnymi, znaczącą gorszej klasy, drogami.

©

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin