Obawy, że korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji może źle wpływać na nasze własne możliwości może być uzasadnione. Wyniki najnowszych badań naukowców z kilku amerykańskich i brytyjskich uniwersytetów pokazują, że zaledwie 10 minut korzystania z narzędzi AI może znacząco obniżyć naszą zdolność do wytrwałej pracy nad trudnymi zadaniami. Doniesienia na ten temat krążyły już od pewnego czasu, recenzowaną pracę ogłoszono w ubiegłym tygodniu podczas Conference on Language Modeling w San Francisco.

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

Badacze przeprowadzili szereg eksperymentów z udziałem 1222 uczestników, by sprawdzić, jak korzystanie ze sztucznej inteligencji wpływa na wytrwałość i skuteczność w rozwiązywaniu problemów. W jednym z kluczowych testów, grupa 354 osób miała za zadanie rozwiązać 15 zadań z ułamków. Część uczestników mogła korzystać z ChatGPT, popularnego narzędzia AI, które podpowiadało im i udzielało gotowych odpowiedzi. Druga grupa musiała polegać wyłącznie na własnych umiejętnościach.

Początkowo osoby korzystające z AI radziły sobie lepiej, szybciej i trafniej rozwiązywały zadania. Jednak po 12 pytaniach badacze odebrali im dostęp do narzędzia. Efekt był natychmiastowy: liczba poprawnych odpowiedzi gwałtownie spadła, a uczestnicy zaczęli częściej pomijać kolejne pytania. Osoby, które od początku nie miały wsparcia AI rozwiązywały zadania do końca i z większym powodzeniem. Podobny schemat powtórzył się w kolejnych eksperymentach, zarówno przy większej liczbie uczestników, jak i przy zadaniach z czytania ze zrozumieniem.

Zdaniem autorów pracy, kluczowym problemem jest zaburzenie procesu, w którym samodzielne zmaganie się z trudnościami pozwala rozwijać umiejętności, wytrwałość i kreatywność. Sztuczna inteligencja, oferując natychmiastowe odpowiedzi, eliminuje ten etap, przez co użytkownicy przyzwyczajają się do szybkich rozwiązań i tracą motywację do samodzielnego myślenia. Zbudowaliśmy te systemy, by były pomocne, ale czy rzeczywiście pomagają nam w sposób, który nas rozwija? - pyta retorycznie Brian Christian z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, jeden z autorów badania. I odpowiada, że paradoksalnie, często te systemy pomagają nam w sposób, który jest dla nas niekorzystny.

Wyniki tych badań, które zresztą trudno uznać za niespodziewane, budzą szczególny niepokój w edukacji i środowisku akademickim. Naukowcy zwracają uwagę, że nadmierne poleganie na AI może prowadzić do spłycenia wiedzy i utraty kluczowych kompetencji, takich jak krytyczne myślenie czy umiejętność pracy zespołowej. W dłuższej perspektywie może to zagrozić jakości badań naukowych i innowacyjności. To nie jest tylko kwestia rozwiązywania zadań z matematyki czy czytania ze zrozumieniem. To problem, który dotyka całej ludzkiej wiedzy i kompetencji, od uczniów szkół podstawowych po światowej klasy ekspertów - podkreślają autorzy publikacji.

Eksperci sugerują, że przyszłość powinna opierać się na takim rozwoju narzędzi AI, które będą wspierały, a nie zastępowały ludzkie zdolności. Zamiast podawać gotowe odpowiedzi, sztuczna inteligencja mogłaby pełnić rolę interaktywnego nauczyciela, który prowadzi użytkownika przez proces rozwiązywania problemu, zachęcając do samodzielnego myślenia. Badacze apelują o ostrożność i rozwagę w korzystaniu z nowych technologii, zwłaszcza w edukacji i nauce. Nadmierna automatyzacja może bowiem prowadzić do utraty tego, co najcenniejsze, ludzkiej ciekawości, wytrwałości i zdolności do twórczego rozwiązywania problemów.