• Dyrektywa EPBD obniża próg obowiązku automatyki budynkowej: do 31 grudnia 2029 r. wymogi obejmą obiekty z ogrzewaniem lub klimatyzacją powyżej 70 kW.
• BMS/BACS ma nie tylko monitorować zużycie energii, ale też realnie sterować instalacjami i wykrywać spadki efektywności, a sam panel z wykresami nie spełnia wymagań.
• Wcześniejsza modernizacja i audyt techniczny ułatwiają budżetowanie, etapowanie wdrożeń w sieciach handlowych oraz ocenę opłacalności i oszczędności energii.

BMS (Building Management System) to centrum zarządzania instalacjami technicznymi budynku. Zamiast osobnego ustawiania klimatyzacji, ręcznego odczytywania liczników czy kontrolowania wentylacji, operator otrzymuje wspólny system nadzoru. Odpowiednio skonfigurowana automatyka może ograniczać pracę instalacji po zamknięciu obiektu, dostosowywać temperaturę do warunków i alarmować o nieprawidłowościach.

- Unijne przepisy posługują się określeniem BACS (Building Automation and Control Systems), czyli systemy automatyki i sterowania budynków. Nie chodzi jednak o konkretny produkt czy certyfikat, lecz o wymagane funkcjonalności. System powinien umożliwiać m.in. monitorowanie i analizowanie zużycia energii, wykrywanie spadków efektywności oraz współpracę z instalacjami technicznymi. Sam panel z wykresami nie wystarczy — znaczenie ma również możliwość rzeczywistego sterowania urządzeniami - wyjaśnia Paweł Zdrodowski, Technical Director, Sescom. 

Wymagania EPBD nie są zupełną nowością. Obowiązek wyposażenia określonych budynków niemieszkalnych w automatykę dotyczył już obiektów z systemami ogrzewania lub klimatyzacji o mocy powyżej 290 kW, z terminem do końca 2024 roku. Kolejny etap przewiduje obniżenie progu do powyżej 70 kW do 31 grudnia 2029 roku, przy zachowaniu warunku wykonalności technicznej i ekonomicznej.

Próg nie odnosi się do powierzchni budynku ani całkowitej mocy jego wyposażenia. Dotyczy mocy właściwych systemów ogrzewania lub klimatyzacji, również połączonych z wentylacją, które należy oceniać oddzielnie. Nie można więc automatycznie sumować mocy ogrzewania, klimatyzacji i urządzeń chłodniczych przeznaczonych do przechowywania produktów.

- W praktyce nowe wymagania mogą objąć wiele supermarketów, dyskontów, parków handlowych czy budynków biurowych. W przypadku obiektów wielonajemcowych dodatkowym wyzwaniem będzie ustalenie zakresu odpowiedzialności oraz podziału kosztów modernizacji między właścicielem a najemcami. Ostateczna ocena obowiązków powinna uwzględniać również właściwe przepisy krajowe - tłumaczy ekspert firmy Sescom.

Perspektywa końca 2029 roku może dawać złudne poczucie dużego zapasu czasu. Tymczasem wdrożenie automatyki to nie tylko zakup urządzeń, lecz cały proces: od audytu technicznego i sprawdzenia możliwości integracji istniejących instalacji, przez projekt i dobór technologii, aż po uruchomienie oraz testy.

Dodatkowo EPBD przewiduje inne wymagania, m.in. dotyczące monitorowania jakości środowiska wewnętrznego czy automatycznego sterowania oświetleniem. Dla części większych budynków termin wyposażenia w odpowiednią automatykę oświetlenia przypada już na koniec 2027 roku. Nie wszystkie obowiązki dotyczą jednak każdego obiektu w tym samym zakresie.

Rozbudowane systemy BMS znane z dużych biurowców nie zawsze są optymalnym rozwiązaniem dla pojedynczego sklepu czy średniego marketu. Alternatywą może być micro-BMS, czyli skalowalna automatyka skoncentrowana na najważniejszych instalacjach i funkcjach, z możliwością stopniowej rozbudowy.

- W handlu spożywczym taki system może wspierać nie tylko zarządzanie energią, ale również automatyczną rejestrację temperatur i alarmowanie o zagrożeniach dla przechowywanego towaru. Bezprzewodowe czujniki IoT, wykorzystujące technologie takie jak LoRaWAN czy Wirepas, mogą ułatwić wdrożenie bez rozległych prac instalacyjnych. Szczególną korzyścią dla sieci handlowych jest centralne zarządzanie wieloma lokalizacjami. Operator może porównywać zużycie energii pomiędzy sklepami i szybko identyfikować odchylenia, np. niepotrzebną pracę wentylacji poza godzinami otwarcia. Trzeba jednak pamiętać, że rozwiązanie określane jako micro-BMS nie staje się automatycznie zgodne z EPBD — decyduje rzeczywisty zakres jego funkcji - wskazuje Paweł Zdrodowski.

Inwestycji w automatykę nie warto oceniać wyłącznie przez pryzmat kosztu zakupu. Znaczenie ma całkowity koszt posiadania w perspektywie 5–10 lat, obejmujący wdrożenie, integrację, licencje, utrzymanie i serwis.

Równie ważna jest analiza potencjalnych oszczędności. Eliminowanie jednoczesnego ogrzewania i chłodzenia, optymalizacja harmonogramów pracy urządzeń czy szybsze wykrywanie usterek mogą ograniczać zużycie energii. Skala korzyści zależy jednak od stanu wyjściowego instalacji i jakości konfiguracji systemu. Nie ma jednej wartości procentowej, którą można zagwarantować każdemu budynkowi.

- Dlatego dobrym rozwiązaniem jest pilotaż i porównanie wyników przed wdrożeniem oraz po nim. W handlu spożywczym warto uwzględnić również dodatkowe korzyści, takie jak usprawnienie nadzoru nad urządzeniami i ograniczanie ryzyka strat towarowych -mówi ekspert.

Pierwszym krokiem powinien być audyt określający moc instalacji, stan istniejącej automatyki i rzeczywisty zakres wymaganych zmian. Przy wyborze technologii warto postawić na otwarte protokoły komunikacyjne, takie jak BACnet, Modbus czy KNX, które ułatwiają integrację urządzeń różnych producentów i ograniczają ryzyko uzależnienia od jednego dostawcy.

- W przypadku sieci handlowych rozsądnym podejściem jest rozpoczęcie od kilku reprezentatywnych placówek, sprawdzenie efektów i stopniowe rozszerzanie wdrożenia - podsumowuje Paweł Zdrodowski.